Sınav döneminde arkadaşlık: yarışmadan birlikte çalışmak

Sınav dönemi gelince en yakın arkadaşınla bile konuşmalar değişebilir. Biri "ne kadar çalıştın" diye sorar, öbürü cevap vermekten kaçınır. Kimi ortadan kaybolur, kimi sürekli mesaj atar. Bu garip dönemde arkadaşlığı korumak mümkün; hatta doğru yapılırsa sınav, arkadaşlığı güçlendirir. Aşağıda genel bir çerçeve var, kendi durumuna göre uyarlayabilirsin.

Neden bu dönem arkadaşlığı zorlar

Zaman azalır, stres artar, herkes aynı anda hem kendi geleceğine hem de başkalarının notlarına bakar. Sosyal medyada "bugün 10 saat çalıştım" paylaşımlarını görmek insana kendini yetersiz hissettirebilir. Bu hislerin çoğu normal; mesele onların arkadaşlığa taşmamasıdır.

Önce şunu kabul et: arkadaşının notu senin notunu belirlemez. Sıralamalar yarışmaymış gibi hissettirse de, güçlü bir arkadaşla çalışmak çoğu zaman seni geriye atmaz, aksine yeni yöntemler görmeni sağlar.

Birlikte ders çalışmanın kuralları

Birlikte çalışmak herkese uymaz, ama işe yarayabilir. İşe yaraması için baştan basit kurallar koymak gerek:

Aynı konuda çalışmayı değil, aynı ortamda çalışmayı seç. Herkes kendi programında ilerler, takıldığında sorar.
Başlamadan önce süreyi söyle: "Ben 45 dakika soru çözeceğim." Sonra 10 dakika mola.
Sohbeti molaya sakla. Çalışma sırasında konuşma, notlaşma ya da şakalaşma moladan sonra.
Birbirinize anlatın. Bir konuyu arkadaşına anlatabiliyorsan gerçekten öğrenmişsindir; anlatamıyorsan nerede eksik olduğunu görürsün.
Verimsiz geçen bir seans olursa küsme. Bir sonraki sefer düzeltilir.

Eğer birlikte çalışınca hep konu dağılıyorsa, bu sizin bir arkadaşlık sorununuz değil, sadece yöntem sorunudur. O zaman ayrı çalışıp kısa görüşme yapmak daha mantıklı olabilir.

Dönemin bir diğer zorluğu, arkadaşlıkların farklı zamanlarda yoğunlaşmasıdır. Biri her gün çalışırken biri hâlâ başlamamış olabilir. Bu fark, kimin daha "iyi" olduğunu değil, kimin hangi aşamada olduğunu gösterir. Birbirine "neden hâlâ başlamadın" diye bastırmak yerine "Nasıl yardımcı olabilirim?" diye sormak çok daha verimlidir.

Kıyaslama ve rekabet hissi

Deneme sonuçları açıklanınca yüzlerce düşünce aynı anda gelir. "O yapabiliyorsa ben neden yapamıyorum?" Bu soru bir noktadan sonra yıkıcıdır. Arkadaşın iyi bir sonuç aldığında kıskançlık hissetmen insanidir; kötü bir insan olduğunu göstermez. Ama bunu ona yansıtmak yerine kendine sorabilirsin: Bu sonuç bana neyi gösteriyor, hangi konuya çalışmam lazım?

Seni tebrik ederim, içimden de biraz kıskandım, dürüst olayım. Bir sonraki denemede ben de iyi yapmak istiyorum. Bu konuyu nasıl çalıştığını anlatır mısın?

Böyle dürüst bir cümle, sessiz kalıp uzaklaşmaktan çok daha iyi sonuç verir. Rekabeti tamamen kapatmak şart değil; küçük, dostça rekabet motive edici olabilir ama not ya da puan açıklamak zorunlu olmamalı. Birine "sonucunu söylemek istemiyorum" demek de bir sınırdır ve saygı görmelidir.

Mini bir senaryo: iki arkadaş, Defne ve Can, aynı kütüphanede çalışıyor. Can her denemeden sonra puanını yüksek sesle söylüyor, Defne ise susuyor. Defne bir gün "Puanları konuşmayalım, sadece neyi yanlış yaptığımıza bakalım" deyince ikisi de rahatlıyor. Sorun yarış değil, puanın bir ölçü gibi kullanılmasıydı.

Motivasyonu birlikte taşımak

Motivasyon sürekli yüksek kalmaz; bu da normal. Düşük günlerinde arkadaşından beklentin ne olduğunu söyle: "Bugün hiç istemiyorum, sadece yanımda otur" bile geçerli bir istektir. Karşılığında sen de onun zor gününde müdahale etmek yerine dinle. Nasıl dinleneceği hakkında iyi dinleyici olmak yazısında daha fazla fikir var.

Küçük hedefleri paylaşmak da iyi gelir: "Bu hafta şu üniteyi bitireceğim." Hafta sonunda birbirinize haber verin. Bu bir denetim değil, bir kutlama anı olsun.

Ders çalışma planı yaparken aynı programı kopyalamak yerine kendi ritmini bul. Biri sabahçıdır, biri gececi. Arkadaşın gece 1'e kadar çalışıyor diye sen de aynısını yaparsan uykusuz kalıp verimin düşebilir. Programlar farklı olabilir, ama haftada bir ortak bir saat belirleyip birbirinize ilerlemenizi anlatmak yeter. Bu, hem sorumluluk duygusu verir hem de yalnız hissetmenizi azaltır.

Sınav döneminde yeni bir sorun da "çalışıyormuş gibi yapmak" olabilir. Kimi insanlar kütüphanede saatlerce oturup aslında bir şey yapmıyor. Bunu yargılamak yerine arkadaşına "bugün nasıl gitti?" diye sormak çoğu zaman yeterli. Dürüstlük, hem çalışma planını hem arkadaşlığı rahatlatır.

Telefon anlaşması

Telefon çalışırken en büyük dikkat dağıtıcıdır. Tek başına bırakmak zor olabilir, ama ikiniz birden anlaşırsanız kolaylaşır. Bazı fikirler:

Çalışma saatlerinde telefonlar sessizde ve uzakta; molada bakmak serbest.
Acil durum için aile numarası dışında kimseye cevap vermemek.
Birlikte çalışırken telefonlar bir kutuda ya da başka odada.
Birisi dayanamayıp baktığında şaka olarak bir "ceza" belirleyin (çay yapmak gibi), suçluluk değil eğlence olsun.

Arkadaşın "beni geri çevirdi" diye düşünmesin diye önceden haber vermek önemli. "Salı ve perşembe akşamları 19.00-21.00 arası telefona bakmayacağım" gibi net bir mesaj güven verir.

Telefon konusunda en önemli şey, kuralı birbirinize dayatmamak. Biri sosyal medyadan daha kolay kopar, öbürü daha zor; bunu eleştirmek yerine destek ol. Kimse mükemmel olmak zorunda değil, önemli olan ortak bir niyet.

Mola sırasında çalışmayı konuşmak çoğu zaman moladan çalmak demektir. "Bu soruyu nasıl yaptın?" diye tartışmak yerine yarım saatlik bir kural koy: molada ders yok. Müzik dinlemek, bir şey atıştırmak, balkona çıkmak ya da kısa bir şaka yarışması beynini gerçekten dinlendirir.

Mola fikirleri

Molada ekrana dönmek dinlenme sayılmaz. Birlikte kısa bir yürüyüş, pencerede esneme, bir şeyler atıştırmak ya da beş dakikalık bir kelime oyunu çok daha iyi gelir. Daha fazla fikir için teneffüs ve yolculuk oyunları yazısına göz atabilirsin. Uyku ve yemek de çalışmanın bir parçası; geceleri sabaha kadar çalışıp ertesi gün çökmek çoğu kişide ters teper.

Uzun molalar için bir alışkanlık edinebilirsin: haftada bir kez, sınavla ilgili hiçbir şey konuşulmayan bir buluşma. Film, yürüyüş, basit bir yemek. Bu buluşma, sınav bittikten sonra da arkadaşlığın devam edeceğini hatırlatır. Aşırı yorulduğunu hissedersen ya da uykusuzluk, sürekli kaygı gibi şeyler seni zorluyorsa ailene ya da okul rehberlik servisine danışmak da güçlü bir adımdır.

Sınav öncesi son hafta ayrı bir dönemdir. Herkes kendi içine kapanabilir ve bu yadırganmamalı. "Son hafta konuşmasak mı?" diyen bir arkadaşın seni sevmediği anlamına gelmez; sadece odaklanmak istiyordur. Önceden "sınavdan sonra buluşuruz" diye söz vermek, bu mesafeyi daha kolay kabullenmeni sağlar.

Sınavdan sonra

Sınav bitince sonuçlara kapılıp arkadaşlığı unutmak kolay. Bunun yerine küçük bir kutlama planlayın: sonuç ne olursa olsun, o dönemi birlikte atlattınız. Bir sonuç kötü çıkmışsa, "Ben yanındayım" demek ders anlatmaktan çok daha değerlidir.

Sınavın stresi geçince eğlenmek için bir quiz oluştur ve arkadaşlarının seni gerçekten ne kadar tanıdığını gör; bu sefer kara kedi seni değil, arkadaşlarını sınayacak.